Hayır Diyememenin Arkasındaki Şema:

Günlük hayatta birçok kişi hayır demekte zorlandığını fark eder.Bazen bir ricayı geri çevirmemek için kendi planlarını erteler, bazen de karşısındaki kişiyi kırmamak adına istemediği durumlara razı olur. Dışarıdan bakıldığında bu davranışlar nazik ve uyumlu gibi görünse de, uzun vadede kişiyi yoran, ilişkilerde dengesizlik yaratan ve tükenmişliğe kadar giden bir döngüye dönüşebilir.

Peki, hayır diyememek neden bazı insanlar için bu kadar zor ve suçluluk vericidir?Şema terapisi perspektifinden bakıldığında bu durum çoğu zaman Kendini Feda Şeması ile ilişkilidir.

Kendini Feda Şeması Nedir?

Kendini feda şeması, kişinin kendi ihtiyaçlarını geri plana atarak başkalarının gereksinimlerini karşılamaya aşırı odaklanmasıyla ortaya çıkan bir şemadır. Bu şemaya sahip kişiler, kendi isteklerini önemsemeyi çoğu zaman bencillik ya da duyarsızlık olarak algılar.

Dışarıdan bakıldığında bu tutum:

• Fedakârlık

• İyi niyet

• Uyumlu olma

gibi değerlendirilebilir. Ancak kişinin iç dünyasında yoğun bir baskı, zorlanma ve suçluluk duygusu eşlik eder.

Hayır Diyememek ve Suçluluk Duygusu Nasıl Ortaya Çıkar?

Kendini feda şeması aktive olduğunda kişi, başkalarının üzülebileceği ya da hayal kırıklığı yaşayabileceği düşüncesini son derece tehdit edici hisseder. Bu düşünce çoğu zaman gerçekçi olmasa bile, güçlü bir kaybetme korkusu ve suçluluk yaratır.

Bu nedenle kişi:

• Kendi ihtiyacını fark etse bile dile getiremez.

• Otomatik olarak “evet” demeye yönelir.

• İlişkiyi korumayı kendinden vazgeçme pahasına seçer.

  
  

Kendini Feda Şemasının Uzun Vadeli Etkileri

Kısa vadede sorun çıkarmıyor gibi görünen bu davranış biçimi, uzun vadede kişinin psikolojik dengesini olumsuz etkiler. Sürekli başkalarına odaklanmak;

• İçten içe biriken kırgınlık

• Duygusal tükenmişlik

• Bastırılmış öfke
  

gibi duygulara yol açabilir. Bu duygular zamanla hem kişinin ruhsal dünyasını hem de ilişkilerini zorlayan tekrarlayıcı ilişki döngüleri oluşturur.

Hayır Demeyi Öğrenmek: Sınır Koymak Nasıl Başlar?

Hayır demeyi öğrenmek, büyük ve zorlayıcı adımlarla değil, küçük ve güvenli deneyimlerle başlar.Sevmediğiniz bir yemeği nazikçe reddetmek ya da bir arkadaşınızın planına katılamayacağınızı söylemek bile bu beceriyi geliştiren önemli adımlardır.

Nazik ama net bir dil kullanmak:

• İlişkileri koparmadan

• Sınırlarınızı görünür kılar

  
  

Zorlandığınız alanları fark etmek, kendinize küçük sınırlar koymak ve mümkün olduğunda uygun bir alternatif sunmak, sınır koymayı zamanla daha doğal bir hâle getirir.

Şema Terapi ile Sağlıklı Sınırlar Kurmak

Sınırlarımızı koruyabilmek, psikolojik iyi oluşun temel gerekliliklerinden biridir. Kendini feda şeması, hayır demeyi yalnızca bir iletişim becerisi olmaktan çıkarır; suçluluk, değersizlik ve kaybetme korkusuyla iç içe geçmiş bir deneyime dönüştürür.

Bu döngüyü fark etmek, şemayla çalışmanın ilk adımıdır.Kişinin kendi isteklerini tanıması ve bunları ifade edebilmesi:

• Kendi sınırlarını koruyabilmesini

• Daha dengeli ve doyurucu ilişkiler kurabilmesini mümkün kılar.

KİTAP ÖNERİSİ:  İyileştiren Sınırlar: Sağlıklı Sınırlar Çekmek ve Hayır Demek Üzerine – Volkan Gülüm, Psikonet Yayınları.