Şema Terapi: Nedir, Kimlere Uygundur ve Nasıl Çalışır?

Hayatımızın farklı dönemlerinde benzer kalıpları tekrar tekrar yaşayabiliriz. Aynı tür ilişkilerde takılıp kalmak, kendimizi sürekli yetersiz hissetmek, başkalarını memnun etmek için kendi ihtiyaçlarımızı geri plana atmak ya da bir türlü “yeterince iyi” olamadığımızı düşünmek bunlardan bazılarıdır. İşte tam bu noktada, kökleri çocukluğa uzanan bu tekrarlayan kalıpları anlamak ve değiştirmek için geliştirilmiş bir yaklaşım devreye girer: Şema Terapi.

Şema Terapi Nedir?

Şema terapinin temelinde şu fikir yatar: Çocukluk döneminde temel duygusal ihtiyaçlarımız (güvenli bağlanma, özerklik, kendini ifade özgürlüğü, spontanlık ve oyun, gerçekçi sınırlar gibi) yeterince karşılanmadığında, bazı erken yaşam deneyimleriyle birlikte erken dönem uyumsuz şemalar gelişebilir.  Bu şemalar; kişinin kendisi, diğer insanlar ve dünya hakkında geliştirdiği, düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını etkileyen temel kalıplardır. Yetişkinlikte farklı durumlarda tetiklenerek kendini tekrarlayan ve kısıtlayıcı biçimlerde gösterebilir.

Şema Terapiyle Neler Üzerinde Çalışılır? Kimler İçin Uygundur?

Şema Terapi; özellikle kişilik bozuklukları, kronik depresyon ve anksiyete, ilişki sorunları, düşük özsaygı ve mükemmeliyetçilik gibi farklı alanlarda kullanılabilen bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bununla birlikte yalnızca bir tanıya yönelik değildir; kişinin hayatında tekrar eden örüntüleri fark etmesi, bu örüntülerin kökenini anlaması ve daha sağlıklı başa çıkma yolları geliştirmesi için de kullanılabilir.

Terapi sürecinde kişinin ihtiyaçlarına göre;

• İlişki kalıpları: Benzer ilişki sorunlarının tekrar etmesi, yakınlık kurmakta veya güvenmekte zorlanma,

• Kendilik algısı ve özsaygı: Sürekli yetersiz veya değersiz hissetme, kendini başkalarıyla kıyaslama,

• Duygular: Öfke, kaygı, utanç ve suçluluk gibi yoğun duyguları anlamakta veya ifade etmekte zorlanma,

• Sınırlar ve ihtiyaçlar: Hayır diyememe, başkalarını memnun etmek için kendi ihtiyaçlarını geri plana atma,

• Tekrarlayan başa çıkma biçimleri: Kaçınma, aşırı kontrol, kendini geri çekme veya sürekli kendini eleştirme gibi konular üzerinde de çalışılabilir.
  

Şema Terapi Nasıl Çalışır?

Şema Terapi, kişinin kendisini ve ilişkilerini etkileyen şemaları ve bu şemalarla başa çıkma biçimlerini fark etmesine yardımcı olur. Terapi sürecinde kişi, hangi durumlarda hangi örüntülerin aktifleştiğini anlamayı ve bu örüntülere otomatik olarak verdiği tepkileri değiştirmeyi öğrenir.

Buradaki amaç, kişinin zorlayıcı duygularını tamamen ortadan kaldırmak ya da geçmişte oluşmuş şemaları bir anda yok etmek değildir. Amaç, kişinin ihtiyaçlarını fark edebilen, duygularını düzenleyebilen, kendisine ve başkalarına karşı daha dengeli yaklaşabilen Sağlıklı Yetişkin modunu güçlendirmektir.